ایفای یک بدهی
در چارچوب استاندارد حسابداری شماره ۴۲، اصطلاح ایفای یک بدهی به معنای انجام تعهدات قراردادی یا قانونی مرتبط با یک بدهی است؛ بهعبارت دیگر، واحد تجاری با پرداخت وجه نقد، انتقال دارایی، ارائه خدمات یا انجام سایر اقدامات توافقشده، بدهی خود را بهطور مستقیم تسویه میکند.
این مفهوم در مقابل «انتقال بدهی» (transfer the liability) قرار میگیرد؛ جایی که فرض میشود بدهی به یک مشارکتکننده بازار دیگر واگذار میشود. در حالیکه ایفای بدهی بر تسویه مستقیم توسط خود واحد تجاری تأکید دارد.
ویژگیهای کلیدی
- تسویه مستقیم: بدهی توسط واحد تجاری ایجادکننده، با پرداخت یا ارائه خدمت انجام میشود، نه با واگذاری به دیگری.
- انجام کامل تعهد: ایفای بدهی تنها زمانی محقق میشود که تمام الزامات قرارداد یا قانون برآورده شده باشد.
- بازارمحوری در ارزشگذاری: هنگام اندازهگیری ارزش منصفانه بدهیها، باید فرض شود مشارکتکننده بازار نیز به همین شیوه (ایفای تعهد) عمل میکند.
مثالهای کاربردی
- پرداخت وام بانکی:
شرکت «الف» متعهد به بازپرداخت اصل و بهره وام خود است. ایفای بدهی در اینجا یعنی شرکت در تاریخ سررسید، وجه نقد موردنیاز را به بانک پرداخت کند. - تعهد زیستمحیطی:
واحد تجاری موظف است پس از پایان بهرهبرداری از یک معدن، عملیات پاکسازی و بازسازی را انجام دهد. ایفای بدهی به معنای اجرای مستقیم این فعالیتها توسط خود واحد تجاری است. - پرداخت سود سهام مصوب:
وقتی مجمع عمومی تصویب میکند که سود مشخصی بین سهامداران تقسیم شود، ایفای بدهی زمانی اتفاق میافتد که شرکت این مبالغ را نقداً یا بهصورت واریزی پرداخت کند.
اهمیت در ارزشگذاری
- تفکیک از انتقال بدهی: استاندارد ۴۲ صریحاً بیان میکند که ارزش منصفانه بدهی میتواند با دو فرض متفاوت دیده شود: انتقال به دیگران یا ایفای توسط خود واحد تجاری. این تمایز باید شفاف باشد.
- بازتاب دیدگاه مشارکتکنندگان بازار: حتی اگر واحد تجاری قصد تسویه نداشته باشد، ارزش منصفانه بدهی باید بر اساس دیدگاه بازار در مورد «ایفای بدهی» محاسبه شود.
- جلوگیری از سوگیری مدیریتی: این اصل مانع آن میشود که شرکتها با اتکا به برنامههای داخلی، ارزش بدهیهایشان را کمتر از واقع نشان دهند.
چالشهای عملی
- نبود بازار فعال برای بسیاری از بدهیها: مثلاً در دعاوی حقوقی یا بدهیهای مشروط، تعیین مبلغی که برای ایفای بدهی لازم است، به برآوردهای پیچیده نیاز دارد.
- ریسکهای مربوط به هزینه انجام تعهدات: بهویژه در ایران، نوسانات شدید قیمتها یا تغییرات قانونی میتواند بر میزان هزینه ایفای بدهی تأثیر جدی بگذارد.
- تفاوت میان نظر مدیریت و دیدگاه بازار: مدیریت ممکن است تصور کند اجرای تعهد کمهزینهتر است، اما ارزش منصفانه باید بازتابی از قیمتی باشد که مشارکتکننده بازار حاضر است برای انجام همان تعهد مطالبه کند.
جمعبندی
ایفای یک بدهی به معنای انجام مستقیم تعهدات واحد تجاری و تسویه بدهی بر اساس شرایط قرارداد یا الزامات قانونی است. استاندارد ۴۲ با تفکیک این مفهوم از «انتقال بدهی»، بر اهمیت دیدگاه مشارکتکنندگان بازار تأکید میکند و از این طریق مانع از ورود نیت یا سوگیری داخلی به فرآیند ارزشگذاری میشود.
این مفهوم بخشی از چارچوب استاندارد شماره ۴۲ است و در روزهای آینده، سایر اجزاء آن با همین سبک تحلیلی از طریق سایت و شبکههای اجتماعی انجمن حسابداران خبره ایران منتشر خواهند شد.
گردآوری، ترجمه و تدوین:
دکتر سید محمد باقرآبادی
انجمن حسابداران خبره ایران
نوآوری در اندیشه، پیشرو در عمل
قصد واحد تجاری
در چارچوب استاندارد حسابداری شماره ۴۲، قصد واحد تجاری به معنای نیت یا برنامههای داخلی شرکت در خصوص نگهداری، استفاده، یا فروش یک دارایی و یا تسویه یک بدهی است. نکتهی بسیار مهم این است که این قصد یا نیت، در اندازهگیری ارزش منصفانه نقشی ندارد.
استاندارد ۴۲ تأکید میکند که ارزش منصفانه باید بازارمحور (market-based) باشد، نه نهادمحور (entity-specific). به بیان دیگر، حتی اگر واحد تجاری قصد فروش دارایی را نداشته باشد یا قصد دارد از آن در مسیر خاصی استفاده کند، ارزش منصفانه همچنان بر اساس دیدگاه مشارکتکنندگان بازار تعیین میشود، نه براساس تصمیمات داخلی واحد تجاری.
ویژگیها و اصول کلیدی
- بیاثر بودن نیت داخلی: تصمیم واحد تجاری مبنی بر نگهداری دارایی یا فروش آن، بر ارزش منصفانه تأثیری ندارد.
- بازارمحوری: ارزش منصفانه منعکسکننده این است که یک مشارکتکننده بازار در شرایط عادی حاضر است چه مبلغی برای دارایی یا بدهی بپردازد یا دریافت کند.
- حذف سوگیری مدیریتی: اگر قصد واحد تجاری لحاظ میشد، امکان سوگیری و دستکاری ارزشها وجود داشت.
نمونههای کاربردی
- زمین صنعتی:
شرکت «الف» قصد دارد زمینی را که مالک آن است برای احداث انبار نگهدارد و هرگز نمیخواهد آن را بفروشد. با این حال، ارزش منصفانه زمین باید بر مبنای قیمتی که مشارکتکنندگان بازار برای خرید همان زمین میپردازند تعیین شود، نه بر اساس قصد شرکت برای نگهداری. - ماشینآلات تولیدی:
شرکتی تصمیم دارد یک دستگاه را تا پایان عمر مفید استفاده کند و قصد فروش ندارد. ارزش منصفانه دستگاه همچنان بر اساس قیمت بازاری که یک خریدار حاضر است بپردازد اندازهگیری میشود، حتی اگر هیچ برنامهای برای فروش وجود نداشته باشد. - سرمایهگذاریهای مالی:
اگر شرکت اوراق بهادار را به نیت نگهداری بلندمدت خریداری کرده باشد، باز هم ارزش منصفانه این اوراق برابر است با قیمت بازار در تاریخ گزارش، نه نیت شرکت برای نگهداری آنها.
اهمیت در گزارشگری مالی
- جلوگیری از ارزشگذاری شخصی: این اصل باعث میشود ارزشهای گزارششده در صورتهای مالی قابل مقایسه بین شرکتها باشند.
- پایبندی به منطق بازار: استفادهکنندگان صورتهای مالی (سرمایهگذاران، تحلیلگران، نهادهای نظارتی) میخواهند بدانند ارزش داراییها و بدهیها در بازار چقدر است، نه اینکه مدیران چه قصدی دارند.
- افشای شفافیت: حتی اگر قصد واحد تجاری در تصمیمات داخلی مهم باشد (مثلاً نگهداری یک دارایی استراتژیک)، در ارزش منصفانه بیاثر است، ولی میتواند بهصورت توضیحی در یادداشتها مطرح شود.
چالشها در عمل
- مقاومت مدیریتی: مدیران ممکن است استدلال کنند که چون قصد فروش ندارند، ارزش بازار اهمیتی ندارد. استاندارد ۴۲ این منطق را نمیپذیرد.
- بازارهای غیر فعال: در نبود بازار فعال، تعیین ارزش منصفانه نیازمند قضاوت حرفهای است، اما همچنان قصد واحد تجاری نمیتواند جایگزین فرضیات بازار شود.
- داراییهای استراتژیک یا فرهنگی: برای داراییهایی که واحد تجاری آنها را حیاتی یا غیرقابل فروش میداند، حذف «قصد واحد تجاری» و تمرکز صرف بر «دیدگاه مشارکتکننده بازار» دشوار ولی الزامی است.
جمعبندی
قصد واحد تجاری در اندازهگیری ارزش منصفانه بیاهمیت است. استاندارد حسابداری شماره ۴۲ تأکید دارد که ارزش منصفانه باید کاملاً بر پایهی دیدگاه مشارکتکنندگان بازار محاسبه شود. این اصل، شفافیت و قابلیت مقایسه را تضمین میکند و مانع از ورود ذهنیتها و سوگیریهای داخلی به صورتهای مالی میشود.
این مفهوم بخشی از چارچوب استاندارد شماره ۴۲ است و در روزهای آینده، سایر اجزاء آن با همین سبک تحلیلی از طریق سایت و شبکههای اجتماعی انجمن حسابداران خبره ایران منتشر خواهند شد.
گردآوری، ترجمه و تدوین:
دکتر سید محمد باقرآبادی
انجمن حسابداران خبره ایران
نوآوری در اندیشه، پیشرو در عمل
بدهی یکسان
در چارچوب استاندارد حسابداری شماره ۴۲، اصطلاح بدهی یکسان به بدهیای اشاره دارد که از نظر ماهیت، شرایط قراردادی، ریسک اعتباری، و سایر ویژگیهای اقتصادی دقیقاً مشابه بدهی مورد اندازهگیری باشد. این مفهوم همان نقشی را که «دارایی یکسان» در ارزشگذاری داراییها دارد، برای بدهیها ایفا میکند و امکان میدهد ارزش منصفانه بدهیها با اتکا به دادههای مستقیم بازار و بدون نیاز به تعدیلهای گسترده تعیین شود.
ویژگیهای بدهی یکسان
- ماهیت مشابه: بدهی باید دقیقاً همان نوع (مانند اوراق بدهی خاص یا قرارداد اجاره خاص) باشد.
- شرایط قراردادی یکسان: تاریخ سررسید، نرخ بهره، شرایط بازخرید یا فسخ، و سایر بندهای قراردادی باید دقیقاً یکسان باشند.
- ریسک اعتباری برابر: ناشر یا بدهکار باید یکسان باشد تا ریسک نکول یا اعتبار، مشابه باشد.
- بازار مشابه: بدهی باید در همان بازاری معامله شود که واحد تجاری برای اندازهگیری ارزش منصفانه به آن استناد میکند.
نمونههای کاربردی
- اوراق مشارکت دولتی:
دو ورقه اوراق مشارکت ۵ ساله با نرخ بهره ثابت ۲۰٪ که توسط دولت ایران منتشر شدهاند، بدهیهای یکسان محسوب میشوند. - اوراق قرضه شرکتی:
اوراق قرضه منتشرشده توسط شرکت «الف» با تاریخ سررسید و نرخ بهره مشخص، با اوراق دیگر همان شرکت با همان شرایط، بدهیهای یکسان هستند. - تعهدات بانکی استاندارد:
دو قرارداد سپرده یکسان در یک بانک مشخص، با شرایط یکسان (مدت و نرخ سود)، بدهیهای یکسان تلقی میشوند.
اهمیت در ارزشگذاری
- بدهیهای یکسان مبنای ورودی سطح ۱ در سلسلهمراتب ارزش منصفانه برای بدهیها هستند.
- اگر بدهیهای یکسان در بازار فعال معامله شوند، قیمت آنها بهعنوان ارزش منصفانه بدهی در صورتهای مالی قابل استفاده است.
- این مفهوم کمک میکند ارزش منصفانه بدهیها بهگونهای گزارش شود که بیطرفانه و بازارمحور باشد.
چالشها در عمل
- نبود بازار فعال: بسیاری از بدهیها، مانند وامهای بانکی یا تعهدات قراردادی خاص، در بازار معامله نمیشوند و یافتن بدهیهای کاملاً یکسان دشوار است.
- تفاوتهای ظریف در قرارداد: حتی اختلاف جزئی در سررسید، نرخ بهره یا شرایط بازخرید میتواند باعث شود بدهیها دیگر «یکسان» تلقی نشوند و فقط «مشابه» باشند.
- ریسک اعتباری متفاوت: بدهیهای صادره توسط دو نهاد مختلف، حتی اگر ظاهر مشابه داشته باشند، به دلیل تفاوت در اعتبار، یکسان محسوب نمیشوند.
جمعبندی
بدهی یکسان، سادهترین و شفافترین مبنا برای ارزشگذاری بدهیها در چارچوب استاندارد ۴۲ است. هر جا که بدهیهای قابل معامله در بازار فعال با شرایط دقیقاً مشابه وجود داشته باشند، باید از همان دادهها برای اندازهگیری ارزش منصفانه استفاده کرد. تنها در صورت نبود چنین ورودیهایی است که باید به سراغ بدهیهای مشابه یا مدلهای مبتنی بر ورودیهای سطح ۲ و ۳ رفت.
این مفهوم بخشی از چارچوب استاندارد شماره ۴۲ است و در روزهای آینده، سایر اجزاء آن با همین سبک تحلیلی از طریق سایت و شبکههای اجتماعی انجمن حسابداران خبره ایران منتشر خواهند شد.
گردآوری، ترجمه و تدوین:
دکتر سید محمد باقرآبادی
انجمن حسابداران خبره ایران
نوآوری در اندیشه، پیشرو در عمل
دارایی یکسان
در چارچوب استاندارد حسابداری شماره ۴۲، اصطلاح دارایی یکسان به داراییای اطلاق میشود که از نظر ویژگیهای اقتصادی و حقوقی، دقیقاً مشابه دارایی مورد اندازهگیری باشد و هیچ تفاوت معناداری از نظر ماهیت، شرایط، یا موقعیت نداشته باشد. این مفهوم برای تعیین ارزش منصفانه حیاتی است، زیرا هرچه دارایی مقایسهای به دارایی موردنظر نزدیکتر باشد، اندازهگیری ارزش منصفانه شفافتر، قابل اتکاتر و کمنیازتر به قضاوت حرفهای خواهد بود.
ویژگیهای دارایی یکسان
- یکسانی در ماهیت: دارایی باید دقیقاً همان نوع، کاربری و ساختار را داشته باشد.
- شرایط مشابه: هیچ تفاوتی در وضعیت فیزیکی، حقوقی یا قراردادی دارایی وجود نداشته باشد.
- مکان یکسان یا بیتأثیر از مکان: در صورتی که مکان بر ارزش اثر نداشته باشد (مثل سهام بورسی)، مکان هم باید مشابه یا بیاثر تلقی شود.
- قابل معامله در همان بازار: باید در همان بازار فعال یا مشابهی که ارزش منصفانه از آن استخراج میشود، دادوستد شود.
نمونههای عملی
- سهام بورسی:
سهام بانک ملی در بورس تهران، دارایی یکسان با سهام بانک ملی دیگر است. این یکسانی باعث میشود قیمت پایانی بورس، ورودی سطح ۱ و قابل اتکا برای ارزشگذاری باشد. - اوراق بدهی دولتی:
دو ورق اوراق مشارکت ۵ ساله با نرخ ثابت، که توسط یک نهاد واحد منتشر شدهاند، داراییهای یکسان محسوب میشوند. - فلزات گرانبها:
یک گرم طلای ۱۸ عیار با مشخصات استاندارد اتحادیه طلا، دارایی یکسان با یک گرم طلای دیگر با همان عیار و استاندارد است. - واحدهای سرمایهگذاری صندوقهای ETF:
هر واحد سرمایهگذاری از یک صندوق ETF پذیرفتهشده در بورس، دارایی یکسان با واحد دیگر همان صندوق است.
اهمیت در ارزشگذاری
- استفاده از داراییهای یکسان باعث میشود ارزش منصفانه بدون نیاز به تعدیلهای ذهنی تعیین شود.
- این مفهوم پایه اصلی ورودیهای سطح ۱ در سلسلهمراتب ارزش منصفانه است.
- هرچه فاصله از دارایی یکسان بیشتر شود (مثلاً رفتن به دارایی مشابه یا غیرقابل مشاهده)، سطح اطمینان کاهش یافته و وابستگی به قضاوت حرفهای افزایش مییابد.
چالشها در عمل
- بازارهای غیرشفاف: در بسیاری از داراییها (مانند املاک یا داراییهای غیرمالی) پیدا کردن دارایی دقیقاً یکسان تقریباً غیرممکن است.
- تفاوتهای جزئی ولی اثرگذار: حتی در داراییهای ظاهراً یکسان، شرایط خاص (مثل محدودیتهای حقوقی یا ریسک اعتباری متفاوت) میتواند مانع یکسان تلقی شدن شود.
- نقش مکان و شرایط اقتصادی: در داراییهایی مانند زمین یا ساختمان، مکان و شرایط قراردادها باعث میشود داراییها تنها مشابه باشند، نه یکسان.
جمعبندی
دارایی یکسان، نقطهی شروع و مطلوبترین حالت برای اندازهگیری ارزش منصفانه است. این مفهوم در استاندارد حسابداری شماره ۴۲ تأکید میکند که در صورت وجود اطلاعات قیمتی داراییهای یکسان در بازار فعال، واحد تجاری باید از همان دادهها برای ارزشگذاری استفاده کند و تنها در صورت نبود چنین اطلاعاتی به سمت داراییهای مشابه یا ورودیهای سطح پایینتر حرکت کند.
این مفهوم بخشی از چارچوب استاندارد شماره ۴۲ است و در روزهای آینده، سایر اجزاء آن با همین سبک تحلیلی از طریق سایت و شبکههای اجتماعی انجمن حسابداران خبره ایران منتشر خواهند شد.
گردآوری، ترجمه و تدوین:
دکتر سید محمد باقرآبادی
انجمن حسابداران خبره ایران
نوآوری در اندیشه، پیشرو در عمل
انجمن حسابداران خبره ایران در کنار نقش علمی و حرفهای خود، همواره تلاش کرده است امکانات و تسهیلات کاربردی را برای اعضای خود فراهم کند تا مسیر فعالیتهای حرفهای آنان هموارتر شود. در همین راستا، با پیگیری و مذاکره انجام شده، امکان بهرهمندی اعضای انجمن حسابداران خبره ایران از مجموعهای از خدمات ارزشمند شرکت دادهپردازی کیسان بهصورت کاملاً رایگان و تا پایان سال ۱۴۰۴ فراهم شده است. این خدمات شامل موارد زیر است:
۱-ثبت صورتحساب از طریق رابط کاربری
۲-تعریف شناسه داخلی کالا/ خدمات با هدف استفاده از کدینگ کالای موجود در کسبوکار
۳- مشاهده صورتحساب های خرید
۴- تعریف نامحدود خریداران
۵- تعریف نامحدود کالاها
۶-تعریف دو رابط دریافت اطلاع رسانی های ضروری
۷- جستجوی آنلاین در StuffID
۸-آموزش و پشتیبانی
۹-ثبت دستهای صورتحساب تا ۱۰ ردیف با استفاده از فایل اکسل
۱۰--دریافت انواع گزارشات
۱۱-درج مهر و لوگوی کسبوکار
۱۲-شرکت در وبینارها و جلسات آموزشی کیسان
تمام این خدمات بدون هیچ هزینهای و صرفاً با ارائه معرفینامه انجمن در اختیار اعضای محترم قرار خواهد گرفت.
این اقدام در راستای رسالت انجمن حسابداران خبره ایران برای کاهش هزینهها، افزایش بهرهوری و حمایت عملی از اعضا صورت گرفته است. امیدواریم مورد استقبال شما عزیزان قرار گیرد و بتواند در تسهیل فعالیتهای حرفهایتان مؤثر واقع شود.
با احترام
انجمن حسابداران خبره ایران
انجمن حسابداران خبره ایران در راستای رسالت خود برای ارتقای دانش حرفهای و توانمندسازی حسابداران و حسابرسان کشور، مفتخر است به انتشار رایگان کتاب:«استاندارد حسابداری ۴۳: درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد بامشتریان – شرایط گذار»
تألیف : مهدی یزداندوست و حمیدرضا باباکوهی
در چارچوب استاندارد حسابداری شماره ۴۲، دیدگاه مشارکتکننده بازار به معنای نگرش و فرضیاتی است که یک خریدار یا فروشنده فرضیِ مستقل، آگاه، مطلع، و مایل به انجام معامله، نسبت به یک دارایی یا بدهی دارد. این مفهوم هسته اصلی تعریف ارزش منصفانه است، زیرا استاندارد ۴۲ صراحتاً تأکید میکند که ارزش منصفانه باید نه بر مبنای دیدگاه خاص واحد تجاری، بلکه بر اساس آنچه مشارکتکنندگان بازار فرض میکنند یا انجام میدهند تعیین شود.
اصول بنیادین
- بازارمحور بودن، نه نهادمحور بودن:
ارزش منصفانه نظریهای ذهنی از نگاه بازار است، نه قیمت اختصاصی برای یک نهاد خاص. - فرضیات مشارکتکننده بازار:
باید فرض شود مشارکتکننده بازار، دانش کافی از دارایی یا بدهی دارد، عقلایی و مستقل است، و بر مبنای اطلاعات در دسترس، تصمیمگیری میکند. - پذیرش سطحی از ریسک:
دیدگاه مشارکتکننده بازار دربرگیرنده این واقعیت است که افراد بازار، ریسکهای مشخصی را در تحلیل خود لحاظ میکنند و بهدنبال بازده متناسب با آن ریسکها هستند.
مثالهای کاربردی
- تعیین ارزش منصفانه یک زمین بایر در منطقه در حال توسعه:
ممکن است واحد تجاری قصد داشته باشد روی این زمین، کارخانهای راهاندازی کند، اما اگر مشارکتکنندگان بازار آن زمین را بهعنوان پروژه مسکونی ارزیابی کنند و حاضر باشند بابت آن مبلغ مشخصی بپردازند، این مبلغ بازار مبنای ارزش منصفانه خواهد بود، نه برنامههای خاص شرکت. - فناوری اختصاصی توسعهیافته توسط شرکت:
شرکت ممکن است برای خود ارزش زیادی به فناوری قائل باشد، اما باید دید مشارکتکنندگان بازار با چه فرضیاتی آن را ارزشگذاری میکنند؛ مثلاً آیا آن فناوری قابل فروش است؟ یا آیا جایگزینپذیر است؟ - داراییهای غیرمالی در بازار غیرفعال:
اگر دادههای بازار فعال وجود نداشته باشد، باید با استفاده از مدلهایی مانند تنزیل جریانهای نقدی، ولی بر اساس فرضیات مشارکتکننده بازار (نه واحد تجاری)، ارزشگذاری انجام شود.
تفاوت با دیدگاه واحد تجاری
- دیدگاه مشارکتکننده بازار: فرضیاتی را لحاظ میکند که فعالان مستقل بازار در شرایط جاری منطقی میدانند.
- دیدگاه واحد تجاری: میتواند تحت تأثیر اهداف استراتژیک، نیازهای خاص یا محدودیتهای داخلی باشد که برای بازار، قابل مشاهده یا قابل پذیرش نیست.
استاندارد ۴۲ تصریح میکند که این دیدگاههای خاص نباید در اندازهگیری ارزش منصفانه لحاظ شوند.
چالشها و ملاحظات
- قضاوت حرفهای بالا: در نبود قیمتهای نقلشده یا بازار فعال، تحلیل فرضیات مشارکتکننده بازار مستلزم شناخت عمیق از صنعت، شرایط اقتصادی و رفتار بازار است.
- ریسک سوگیری: مدیران ممکن است ناآگاهانه یا آگاهانه، دیدگاه خود را به جای دیدگاه بازار جای دهند؛ بنابراین ارزیابیهای حسابرس در این زمینه بسیار مهم است.
- پیچیدگی در داراییهای منحصربهفرد: هرچه دارایی یا بدهی خاصتر و غیرقابل مقایسهتر باشد، تحلیل دیدگاه مشارکتکننده بازار سختتر و حساستر خواهد بود.
کاربرد در روشهای ارزشگذاری
تمام تکنیکهای ارزشگذاری مانند رویکرد درآمدی، بازارمحور یا بهای تمامشده جایگزینی، باید بر پایه دیدگاه مشارکتکننده بازار تنظیم شوند.
برای مثال:
- نرخ تنزیل در DCF باید با نرخ مورد انتظار بازار هماهنگ باشد.
- مفروضات رشد، بهای جایگزینی، یا درصد صرف ریسک، باید منعکسکننده ارزیابی بازار باشند.
جمعبندی
مفهوم دیدگاه مشارکتکننده بازار، قلب تپنده اندازهگیری ارزش منصفانه در استاندارد حسابداری شماره ۴۲ است. این دیدگاه تضمین میکند که اطلاعات مالی واحد تجاری، بازتابی واقعگرایانه و بیطرفانه از ارزش اقتصادی داراییها و بدهیها در بازار باشد، نه تفسیر شخصی یا خوشبینانه شرکت.
درک و بهکارگیری صحیح این مفهوم، مستلزم بلوغ حرفهای، تحلیل بازار، و اجتناب از سوگیریهای مدیریتی است.
این مفهوم بخشی از چارچوب استاندارد شماره ۴۲ است و در روزهای آینده، سایر اجزاء آن با همین سبک تحلیلی از طریق سایت و شبکههای اجتماعی انجمن حسابداران خبره ایران منتشر خواهند شد.
گردآوری، ترجمه و تدوین:
دکتر سید محمد باقرآبادی
انجمن حسابداران خبره ایران
نوآوری در اندیشه، پیشرو در عمل
انتقال بدهی
در چارچوب استاندارد حسابداری شماره ۴۲، منظور از انتقال بدهی، فرآیندی است که طی آن یک واحد تجاری، تعهدی مالی یا غیرمالی را بهگونهای واگذار میکند که فرض بر این است که طرف مقابل بازار حاضر است آن تعهد را به عهده بگیرد. این مفهوم بخشی از منطق ارزشگذاری بدهیها در اندازهگیری ارزش منصفانه است و بر پایه این پیشفرض استوار است که بدهیها نیز مانند داراییها، میتوانند در بازار منتقل شوند.
هدف از تعریف این مفهوم، تعیین ارزش منصفانه بدهی نه بر مبنای تسویه آن با پرداخت وجه نقد یا خدمات، بلکه بر اساس قیمت انتقال آن به مشارکتکننده بازار دیگر است. در واقع، این انتقال نشاندهنده این است که یک طرف دیگر، در شرایطی معقول، حاضر است بدهی را بپذیرد و تعهدات آن را انجام دهد.
ویژگیهای کلیدی
- مبنای بازارمحور: انتقال بدهی مبتنی بر این فرض است که یک انتقال واقعی در بازار انجام میشود یا میتواند انجام شود، حتی اگر در عمل هیچ انتقالی صورت نگیرد.
- نقش مشارکتکنندگان بازار: در اندازهگیری ارزش منصفانه بدهی، باید فرض شود که انتقال به یک مشارکتکننده بازار انجام میشود که دارای توان و تمایل برای ایفای تعهدات آن بدهی است.
- تفاوت با تسویه: انتقال بدهی با تسویه بدهی متفاوت است. تسویه شامل پرداخت یا انجام تعهدات است، در حالی که انتقال بدهی به معنای واگذاری تعهد به طرفی دیگر است.
مثالهای کاربردی
- تعهد زیستمحیطی یک شرکت تولیدی:
فرض کنید شرکتی تعهد دارد که پس از پایان عمر مفید کارخانهاش، عملیات پاکسازی زمین را انجام دهد. اگر بخواهیم ارزش منصفانه این بدهی را تعیین کنیم، باید بپرسیم که یک شرکت دیگر با تخصص در خدمات زیستمحیطی، در ازای چه مبلغی حاضر است این تعهد را بر عهده گیرد. این مبلغ، بیانگر ارزش منصفانه بدهی از دیدگاه «انتقال بدهی» خواهد بود. - بدهی اوراق قرضه با نرخ بهره ثابت:
اگر نرخ بهره بازار تغییر کند، ارزش منصفانه بدهی با توجه به مبلغی تعیین میشود که یک سرمایهگذار دیگر حاضر است آن اوراق را با آن مبلغ خریداری کند. این انتقال، با فرض پذیرش تعهدات آتی بهره و اصل توسط خریدار، پایه ارزشگذاری خواهد بود. - بدهی مشروط به وقوع رویدادی خاص (مثلاً دعاوی حقوقی):
در مواردی که بدهی وابسته به تحقق یک شرط خاص است، اگر بتوان شرکتی را فرض کرد که حاضر است کل ریسک آن تعهد را بهصورت یکجا بپذیرد، قیمت پیشنهادی آن شرکت مبنای ارزش منصفانه بدهی خواهد بود.
چالشهای عملی
- نبود بازار فعال برای بسیاری از بدهیها: برخلاف داراییها، بدهیها بهندرت در بازار بهصورت قابل معامله هستند، بهویژه بدهیهای غیرمالی یا مشروط.
- تعیین فرضیات مناسب درباره طرف مقابل فرضی: انتخاب مشارکتکنندهای که حاضر به پذیرش تعهد باشد، نیازمند قضاوت حرفهای است.
- ریسکهای اعتباری متفاوت: ارزش منصفانه ممکن است برای دو شرکت متفاوت، با اعتبار و توان پرداخت مختلف، متفاوت باشد. با این حال، استاندارد ۴۲ تأکید دارد که ارزش منصفانه باید با فرض ثابت بودن ریسک اعتباری بدهی اندازهگیری شود.
نکات تکمیلی طبق استاندارد ۴۲
- در اندازهگیری ارزش منصفانه بدهی، واحد تجاری نباید تصور کند که بدهی را تسویه میکند، بلکه باید فرض کند که بدهی را به مشارکتکننده بازار دیگر منتقل میکند.
- حتی اگر امکان عملی انتقال بدهی وجود نداشته باشد، باید بر مبنای مفهومی فرضی از این انتقال، ارزشگذاری انجام شود.
- در صورت نبود قیمتهای نقلشده برای بدهیها، واحد تجاری ممکن است به سراغ تکنیکهای ارزشگذاری مانند مدل تنزیل جریانهای خروجی مورد انتظار برود که در آن، فرض بر انجام تعهد توسط طرفی دیگر است.
جمعبندی
انتقال بدهی در استاندارد حسابداری شماره ۴۲، مبنای اصلی برای اندازهگیری ارزش منصفانه بدهیهاست. این مفهوم به جای تمرکز بر هزینه تسویه یا بازخرید بدهی، بر پایه منطق بازارمحور عمل میکند: اگر مشارکتکنندهای حاضر باشد بدهی را بر عهده گیرد، چه قیمتی خواهد پرداخت؟ درک صحیح این مفهوم برای تحلیل درست بدهیهای بلندمدت، بدهیهای مشروط، یا تعهدات غیرمالی اهمیت حیاتی دارد.
این مفهوم بخشی از چارچوب استاندارد شماره ۴۲ است و در روزهای آینده، سایر اجزاء آن با همین سبک تحلیلی از طریق سایت و شبکههای اجتماعی انجمن حسابداران خبره ایران منتشر خواهند شد.
گردآوری، ترجمه و تدوین:
دکتر سید محمد باقرآبادی
انجمن حسابداران خبره ایران
نوآوری در اندیشه، پیشرو در عمل
#هرروزیک_مفهوم
market-corroborated inputs
ورودیهای تأییدشده توسط بازار
در چارچوب استاندارد حسابداری شماره ۴۲، ورودیهای تأییدشده توسط بازار به دادهها یا اطلاعاتی اطلاق میشود که مستقیماً از بازار استخراج نشدهاند، اما با دادههای قابل مشاهده بازار سنجیده، همسنج شده یا از نظر منطقی تأییدپذیرند. این ورودیها ممکن است در ابتدا از منابع داخلی یا برآوردهای مدیریتی ناشی شده باشند، اما هنگامی که بتوان آنها را با شواهد و روندهای بازار تطبیق داد، اعتبار و قابلیت اتکای بالاتری مییابند.
ویژگیهای کلیدی
- منشأ ممکن است داخلی باشد: اما در صورتی که دادهها با دادههای بازار سازگار و قابل تطبیق باشند، بهعنوان ورودی تأییدشده توسط بازار تلقی میشوند.
- تأیید توسط شواهد بیرونی: از جمله دادههای منتشرشده توسط منابع مستقل، معاملات مشابه، نرخهای بهره رایج یا تحلیلهای کارشناسی بازار.
- کاربرد اصلی در سطح ۲ یا سطح ۳: این ورودیها معمولاً در شرایطی بهکار میروند که ورودیهای سطح ۱ در دسترس نیستند، اما تلاش شده ورودیها تا حد امکان به واقعیتهای بازار نزدیک باشند.
نمونههای عملی
- تحلیل نرخ تنزیل داخلی بر مبنای نرخ بهره بازار:
اگر واحد تجاری نرخ تنزیل خاصی برای پروژهای تعیین کند، و این نرخ با نرخهای بهره جاری در بازار یا نرخ بازده مورد انتظار مشارکتکنندگان بازار تطابق داشته باشد، این ورودی میتواند «تأییدشده توسط بازار» تلقی شود. - برآورد هزینه جایگزینی یک دارایی غیرمالی:
فرض کنیم یک شرکت ارزش منصفانه تجهیزات خود را با استفاده از هزینه بازسازی برآورد کرده است. اگر این هزینه با قیمتهای بازار تجهیزات مشابه از شرکتهای دیگر یا منابع قیمتگذاری مستقل تطبیق داشته باشد، این ورودی تأییدشده توسط بازار است. - فرضیات مدیریتی درباره نرخ رشد آتی درآمد در یک مدل DCF:
اگر این نرخ رشد با میانگین نرخ رشد صنعت یا تحلیلهای منتشرشده توسط مؤسسات تحقیقاتی همخوان باشد، آنگاه فرضیه مذکور نیز در ردهی ورودیهای تأییدشده توسط بازار قرار میگیرد.
تفاوت با سایر ورودیها
- در مقابل ورودیهای سطح ۳ که صرفاً مبتنی بر قضاوت مدیریتی هستند، ورودیهای تأییدشده توسط بازار تلاش میکنند با واقعیتهای بیرونی هماهنگ باشند.
- اگرچه همچنان ممکن است این ورودیها نیازمند تعدیل، برآورد یا مدلسازی باشند، ولی همسنجی با بازار، اتکاپذیری آنها را بالا میبرد.
الزامات افشا
طبق استاندارد حسابداری شماره ۴۲، واحدهای تجاری موظفاند در موارد استفاده از ورودیهای تأییدشده توسط بازار:
- منابعی که برای تأیید آن ورودی بهکار رفته را مشخص کنند؛
- دلایل منطقی تطبیقپذیری با بازار را مستند کنند؛
- در صورت اختلاف بین ورودی داخلی و دادههای بازار، توضیح قانعکننده ارائه دهند.
چالشها
- خطر استفاده نادرست از منابع غیرمستند: صرف ادعای "تأییدپذیری توسط بازار" کافی نیست؛ لازم است مستندات معتبر وجود داشته باشد.
- نوسانات بازار در ایران: در شرایطی مانند تورم بالا، تحریم، یا نبود بازار فعال، ارزیابی صحت ورودیها با دادههای بازار ممکن است دشوار باشد.
- وجود چندین نرخ یا داده متناقض: در برخی موارد، بازارهای مختلف (مثلاً نرخ ارز آزاد، نیما، سنا) دادههایی ارائه میدهند که همسنجی آنها با ورودی داخلی نیازمند قضاوت حرفهای پیچیده است.
جمعبندی
ورودیهای تأییدشده توسط بازار، پلی میان قضاوتهای داخلی و دادههای قابل مشاهده بازار هستند. آنها به افزایش اتکا به برآوردهای ارزش منصفانه کمک کرده و مسئولیت واحد تجاری را در زمینه شفافیت و مستندسازی تقویت میکنند. استفاده صحیح از این ورودیها، مستلزم شناخت دقیق بازار، دسترسی به منابع معتبر، و بهکارگیری قضاوت حرفهای حسابداری است.
این مفهوم بخشی از چارچوب استاندارد شماره ۴۲ است و در روزهای آینده، سایر اجزاء آن با همین سبک تحلیلی از طریق سایت و شبکههای اجتماعی انجمن حسابداران خبره ایران منتشر خواهند شد.
گردآوری، ترجمه و تدوین:
دکتر سید محمد باقرآبادی
انجمن حسابداران خبره ایران
نوآوری در اندیشه، پیشرو در عمل
Level 3 Inputs
ورودیهای سطح ۳
در چارچوب استاندارد حسابداری شماره ۴۲، ورودیهای سطح ۳ به آن دسته از ورودیهای غیرقابل مشاهده اطلاق میشود که برای اندازهگیری ارزش منصفانه، زمانی مورد استفاده قرار میگیرند که اطلاعات بازار فعال یا قابل مشاهده برای دارایی یا بدهی مورد نظر، در دسترس نباشد.
این ورودیها کاملاً مبتنی بر قضاوت حرفهای واحد تجاری و فرضیات آن در مورد رفتار مشارکتکنندگان بازار هستند و معمولاً در شرایطی استفاده میشوند که ارزشگذاری به کمک مدلهای پیچیده انجام میشود و هیچ مرجع قیمتی معتبر در بازار وجود ندارد.
ویژگیهای کلیدی ورودیهای سطح ۳
- غیرقابل مشاهدهاند: برخلاف سطوح ۱ و ۲ که به دادههای بازار تکیه دارند، ورودیهای سطح ۳ از اطلاعاتی استفاده میکنند که در بازار فعال منعکس نشدهاند.
- مبتنی بر قضاوت واحد تجاریاند: باید فرضیات معقولی درباره آنچه مشارکتکنندگان بازار در قیمتگذاری در نظر میگیرند، ساخته و اعمال شود.
- اغلب در شرایط خاص یا داراییهای منحصربهفرد استفاده میشوند: مانند ماشینآلات خاص، فناوری اختصاصی، زمینهای غیرقابل مقایسه، یا قراردادهای پیچیده.
نمونههای کاربردی از ورودیهای سطح ۳
- ارزشگذاری زمین صنعتی در نقطهای دورافتاده:
در صورت نبود معاملات مقایسهپذیر، واحد تجاری ممکن است از تحلیل جریانهای نقدی آتی یا کاربریهای بالقوه آن زمین استفاده کند. - ماشینآلات سفارشی با کاربرد خاص:
اگر این ماشینآلات تنها برای یک خط تولید خاص ساخته شده باشند و مشابهی در بازار نداشته باشند، ارزشگذاری آنها نیازمند برآورد هزینه بازتولید یا تحلیل سودآوری پروژه است. - دارایی نامشهود بدون بازار فعال:
مثلاً یک فناوری انحصاری که در حال توسعه است و هنوز به مرحله تجاری نرسیده، از ورودیهای سطح ۳ برای تخمین ارزشش استفاده میشود.
اهمیت و حساسیت
- ورودیهای سطح ۳ بالاترین سطح ریسک در برآورد ارزش منصفانه را دارند؛ زیرا کاملاً به برآوردها و فرضیات داخلی متکیاند.
- به همین دلیل، سطح افشا، مستندسازی، و تحلیل حساسیت در این سطح بسیار حیاتی است.
- حسابرس نیز بهطور ویژه باید کنترلهای داخلی مرتبط با این برآوردها را ارزیابی و آزمون کند.
الزامات افشا طبق استاندارد ۴۲
واحدهای تجاری باید در مورد ورودیهای سطح ۳، موارد زیر را در یادداشتهای توضیحی افشا کنند:
- توصیف ورودیهای غیرقابل مشاهده و منابع آنها؛
- مدل ارزشگذاری استفادهشده؛
- قضاوتهای کلیدی اعمالشده؛
- تحلیل حساسیت نسبت به تغییر در ورودیهای کلیدی؛
- انتقالات بین سطوح و دلایل آنها.
چالشهای عملی
- دشواری در تعیین نرخ تنزیل مناسب: بهویژه در شرایط اقتصادی ایران که نرخ بهره بانکی و ریسکهای اعتباری نوسان بالایی دارند.
- نبود اطلاعات مقایسهای یا تاریخی معتبر: که کار را برای تحلیل بازار یا مقایسه مشابهها بسیار سخت میکند.
- تعارض منافع یا سوگیری مدیران: در تعیین فرضیات بسیار خوشبینانه برای بالا نشان دادن ارزش داراییها یا پایین نگهداشتن بدهیها.
جمعبندی
ورودیهای سطح ۳، نماینده بالاترین سطح قضاوت و پیچیدگی در اندازهگیری ارزش منصفانهاند. استاندارد حسابداری شماره ۴۲، استفاده از آنها را به زمانی محدود میکند که ورودیهای قابل مشاهده در دسترس نباشد، و در عین حال واحد تجاری را ملزم میسازد که فرضیات خود را مستدل، مستند، و منطبق با دیدگاه مشارکتکنندگان بازار ارائه دهد. کیفیت استفاده از این ورودیها، نشاندهنده بلوغ حرفهای و توان تخصصی واحد حسابداری و گزارشگری مالی شرکت است.
این مفهوم بخشی از چارچوب استاندارد شماره ۴۲ است و در روزهای آینده، سایر اجزاء آن با همین سبک تحلیلی از طریق سایت و شبکههای اجتماعی انجمن حسابداران خبره ایران منتشر خواهند شد.
گردآوری، ترجمه و تدوین:
دکتر سید محمد باقرآبادی
انجمن حسابداران خبره ایران
نوآوری در اندیشه، پیشرو در عمل
ورودیهای سطح ۲
در استاندارد حسابداری شماره ۴۲، ورودیهای سطح ۲ به دادههایی اطلاق میشود که قابل مشاهده هستند، اما شامل قیمتهای نقلشده مستقیم برای دارایی یا بدهی دقیقاً یکسان در بازار فعال نیستند. به بیان دیگر، این ورودیها یا بهصورت مستقیم (مثلاً قیمت دارایی مشابه) یا غیرمستقیم (مثلاً نرخ بهره یا منحنی بازده) از بازارهای قابل مشاهده بهدست میآیند، اما نیاز به تعدیل دارند.
ورودیهای سطح ۲ همچنان به بازارهای قابل مشاهده تکیه دارند، اما برخلاف سطح ۱، ممکن است برای تعیین ارزش منصفانه نیاز به تعدیل و تحلیل باشد.
ویژگیهای کلیدی ورودیهای سطح ۲
- قابل مشاهده در بازار هستند، اما مستقیماً برای دارایی/بدهی مورد نظر نیستند.
- ممکن است قیمتهای نقلشده برای داراییهای مشابه در بازار فعال یا دارایی/بدهیهای دقیقاً مشابه در بازارهای غیرفعال باشند.
- در اکثر موارد، این ورودیها از دادههای بازار، نرخها یا مدلهای مبتنی بر ورودیهای بازار استخراج میشوند.
- نیاز به قضاوت حرفهای برای تعدیل قیمتها به تناسب شرایط خاص دارایی یا بدهی وجود دارد.
مثالهای کاربردی از ورودیهای سطح ۲
- اوراق بدهی شرکتی با بازار غیرفعال:
اگر قیمت اوراق بدهی مشابه که در بازار فعال معامله میشود، در دسترس باشد و برای ارزشگذاری اوراق کمتر معاملهشده شرکت "الف" استفاده شود، پس از اعمال تعدیل برای تفاوت در ریسک اعتباری، این ورودی سطح ۲ خواهد بود. - ارزشگذاری ساختمان تجاری با قیمتهای املاک مشابه:
استفاده از قیمت فروش املاک مشابه در همان منطقه، با اعمال تعدیلات برای متراژ، قدمت، یا امکانات متفاوت، نوعی از ورودی سطح ۲ است. - نرخ بهره بازار یا منحنی بازده:
در مدلهای تنزیل جریانهای نقدی (DCF)، استفاده از نرخهای بهره متداول بازار که بهصورت عمومی در دسترس هستند، ورودی سطح ۲ محسوب میشود. - ارز خارجی در سامانههای محدود یا بازارهای دلالمحور:
اگر نرخ فروش ارز برای یک جفتارز خاص در بازار رسمی بهطور محدود منتشر شود، و نیاز به تعدیل برای شرایط خاص قرارداد باشد، میتوان آن را ورودی سطح ۲ در نظر گرفت.
مقایسه با سایر سطوح
- در مقابل سطح ۱ که به قیمتهای دقیق و مستقیم متکی است، سطح ۲ شامل قیمتهای مشابه یا اطلاعات مشتقشده است.
- بر خلاف سطح ۳ که به ورودیهای غیرقابل مشاهده و قضاوتهای داخلی واحد تجاری وابسته است، سطح ۲ همچنان بر دادههای بازار تکیه دارد و از شفافیت نسبتاً خوبی برخوردار است.
نکات کلیدی در بهکارگیری ورودیهای سطح ۲
- باید قابلیت مشاهده ورودیها اثبات شود؛ بهعنوان مثال از طریق استعلام از منابع بازار، سامانههای قیمتی رسمی، یا دادههای منتشرشده توسط نهادهای حرفهای.
- تعدیلات اعمالشده باید مستند، منطقی و مبتنی بر شواهد باشند.
- واحد تجاری باید در صورتهای مالی افشا کند که ارزش منصفانه بر اساس ورودیهای سطح ۲ محاسبه شده است.
محدودیتها و چالشها
- اگرچه سطح ۲ از منظر قابلیت اتکا بالاتر از سطح ۳ است، اما همچنان نیاز به تحلیل و قضاوت حرفهای دارد.
- اختلاف در انتخاب ورودیهای مشابه یا نحوه تعدیل آنها میتواند منجر به تفاوتهای معنادار در ارزشگذاری شود.
- در صورت نبود مستندات کافی، حسابرس ممکن است سطح ۲ را نپذیرد و طبقهبندی را در سطح ۳ در نظر بگیرد.
جمعبندی
ورودیهای سطح ۲ پل ارتباطی میان اطلاعات بازار کاملاً شفاف (سطح ۱) و اطلاعات مبتنی بر قضاوت داخلی (سطح ۳) هستند. استفاده از آنها در مواردی که قیمت مستقیم در بازار فعال وجود ندارد، بسیار رایج است، بهویژه در بازارهایی مانند املاک، اوراق بدهی غیربورسی، یا داراییهای تخصصی. در عین حال، واحدهای تجاری باید دقت کنند که مستندسازی و افشای مناسب در خصوص ورودیهای سطح ۲ انجام شود تا قابلیت اتکا و شفافیت صورتهای مالی حفظ گردد.
این مفهوم بخشی از چارچوب استاندارد شماره ۴۲ است و در روزهای آینده، سایر اجزاء آن با همین سبک تحلیلی از طریق سایت و شبکههای اجتماعی انجمن حسابداران خبره ایران منتشر خواهند شد.
گردآوری، ترجمه و تدوین:
دکتر سید محمد باقرآبادی
انجمن حسابداران خبره ایران
نوآوری در اندیشه، پیشرو در عمل
ورودیهای سطح ۱
در چارچوب استاندارد حسابداری شماره ۴۲، ورودیهای سطح ۱ به قابلمشاهدهترین و معتبرترین دادههای بازار اطلاق میشود که در فرآیند اندازهگیری ارزش منصفانه استفاده میگردند. این ورودیها شامل قیمتهای نقلشده (بدون تعدیل) در بازارهای فعال برای داراییها یا بدهیهای کاملاً یکسان هستند که در تاریخ اندازهگیری بهصورت مستقیم در دسترس واحد تجاری قرار دارند.
سطح ۱، بالاترین سطح اتکاپذیری در سلسلهمراتب ارزش منصفانه محسوب میشود و استفاده از آن در صورت امکان، الزامی است.
ویژگیهای کلیدی ورودیهای سطح ۱
- قیمتهای واقعی و جاری بازار: قیمتهایی هستند که در بازار فعال در تاریخ گزارش برای دارایی یا بدهی موردنظر منتشر شدهاند.
- بدون نیاز به تعدیل یا مدلسازی: این قیمتها همانگونه که در بازار هستند، مستقیماً استفاده میشوند.
- بازار فعال: طبق تعریف استاندارد ۴۲، بازاری است که معاملات مکرر و حجم کافی برای ارائه اطلاعات قیمت بهصورت مستمر دارد.
- دارایی یا بدهی یکسان: باید دقیقاً همان دارایی یا بدهیای باشد که واحد تجاری در حال اندازهگیری آن است، نه مشابه یا معادل آن.
نمونههای عملی از ورودیهای سطح ۱
- سهام معاملهشده در بورس تهران یا فرابورس:
قیمت پایانی یا قیمت لحظهای سهامی که در بورس معامله میشود (مثلاً سهام بانک ملت یا ایرانخودرو) نمونه بارز ورودی سطح ۱ است، مشروط بر اینکه معامله در تاریخ گزارش انجام شده و بازار فعال باشد. - اوراق مشارکت یا صکوک دولتی با بازار فعال:
اگر قیمت معامله این اوراق بهصورت عمومی و بدون تعدیل در دسترس باشد، میتوان آن را بهعنوان ورودی سطح ۱ در نظر گرفت. - ارز خارجی در سامانه نیما یا بازار متشکل ارزی:
در صورتی که نرخ رسمی ارز در این بازارها فعال و بدون تعدیل باشد، ورودی سطح ۱ محسوب میشود.
معیار تشخیص ورودی سطح ۱ در عمل
- آیا دارایی/بدهی موردنظر در یک بازار عمومی و فعال معامله میشود؟
- آیا قیمت گزارششده دقیقاً مربوط به همان دارایی/بدهی و در همان تاریخ گزارش است؟
- آیا نیازی به تعدیل قیمتی یا استفاده از مدل ارزشگذاری وجود دارد؟ اگر پاسخ منفی است، به احتمال زیاد با ورودی سطح ۱ مواجه هستیم.
مزایا و محدودیتها
مزایا:
- بالاترین سطح اتکاپذیری؛
- کاهش قضاوت حرفهای؛
- شفافیت در گزارشگری مالی.
محدودیتها:
- فقط برای داراییها و بدهیهایی قابل استفاده است که بازار فعال دارند؛
- در ایران، بسیاری از داراییها مانند زمین، ماشینآلات خاص، یا پروژههای مشارکتی فاقد ورودیهای سطح ۱ هستند.
الزام استاندارد ۴۲
- واحدهای تجاری باید در اولویت اول از ورودیهای سطح ۱ استفاده کنند.
- اگر چنین ورودیهایی موجود نباشد، تنها در آن صورت میتوان به ورودیهای سطوح پایینتر (۲ و ۳) رجوع کرد.
- در صورت استفاده از ورودیهای سطح ۱، نیاز به هیچگونه تعدیل یا فرضیهپردازی نیست و افشای سادهتری در یادداشتهای توضیحی صورتهای مالی لازم است.
افشا و مستندسازی
استاندارد ۴۲ الزام میکند که:
- طبقه ارزش منصفانه (سطح ۱، ۲ یا ۳) برای هر طبقه دارایی/بدهی افشا شود.
- استفاده از ورودیهای سطح ۱ باید با ارجاع به بازار فعال و تاریخ قیمت مستند شود.
- در صورت عدم استفاده از سطح ۱، دلایل فنی و مستندات بازارشناسی ارائه گردد.
جمعبندی
ورودیهای سطح ۱، شفافترین، اتکاپذیرترین و ترجیحیترین ورودیها برای اندازهگیری ارزش منصفانه هستند. استفاده از آنها باعث تقویت کیفیت گزارشگری مالی، کاهش احتمال اعمال سلیقه، و افزایش قابلیت مقایسه بین شرکتها میشود. در استاندارد ۴۲، تأکید زیادی بر استفاده از این سطح وجود دارد و صرفنظر از آن باید با دلایل موجه همراه باشد.
این مفهوم بخشی از چارچوب استاندارد شماره ۴۲ است و در روزهای آینده، سایر اجزاء آن با همین سبک تحلیلی از طریق سایت و شبکههای اجتماعی انجمن حسابداران خبره ایران منتشر خواهند شد.
گردآوری، ترجمه و تدوین:
دکتر سید محمد باقرآبادی
انجمن حسابداران خبره ایران
نوآوری در اندیشه، پیشرو در عمل
صفحه2 از13